Lehenengo astea basamortuan

Basamortuari ere ateak jarri behar! Hamaiketakoa egiteko behintzat itzala eman zidan. N’Kob eta Agdz artean.

Harritu egin naiz denbora nola pasatzen den ikusita. Alde batetik pozten naiz, horrek esan nahi duelako blogak ez didala bidaia baldintzatzen. Banuen beldur hori.

Horregatik argazki honi “bidaiaria” deitu diot, eta ez “blogaria”. Alnifeko hotelean. Inori filmaren bat gogorarazi dio, asmatzen zein?

Giroa oso lehorra da eta sekulako etekina ari naiz ateratzen Tinguirren erosi nuen bost metroko “xax”-ari. Orain konturatzen naiz babes falta izan zela Atlasean zehar hainbeste egun iraun zidan katarroaren jatorria.

Berdin dio aldapan gora, aldapan behera, haizea alde ala haizea kontra. Ahoa eta sudurra estali ezean berehala lehortzen dira eztarria eta birikak. Ia beti eskuak dira agerian daramatzadan bakarrak. Argakian, Taznakhtera iristen.

Alnifetik mendebaldera, mendiz inguratutako basamortuak Sakana apokaliptiko bat ekartzen dit burura. Palmondodun oasiak gero eta urriago, udan ur erauntsiak izan ohi dituzten bailara idorrak dira. Abuztu hontan hamalau lagun eraman zituen urak bertako futbol partida bat ikusten ari zirela.

Bailarak hain zabalak izanda, mendirik ez dagoela dirudi, baina egin kasu, badaude. Alnifetik atera berritan.

Egunak antzera pasatzen dira, baina ez naiz aspertzen. Hoteldun herrixkak eta kanpinak aurkitzen hasi nintzenetik, kanpindenda gutxitan erabiltzen dut, eta janaria prestatu ere bai. Horrek egunari ordu pare bat gehitzen dizkio, “etxeko lanak” motelak baitira infraestruktura aproposik gabe.

Baina latitude honetan ere, dilistek denbora bera behar dute egosteko.

Bide batez, oso pozik nabil nire sukaldetxo errusiarrarekin. Gasolina arruntarekin dabil, eta litro beterekin zortzi orduko autonomia daukat potentzia osoan. Erregai berarekin aurre-beroketa eginez gero nahiko zikintzen da, baina eramangarria egiten zait.

Behin trasteekin hasita, beste bat aurkeztuko dut: garaiz erabiltzen hasi izan banintz hestehauste asko aurreztuko zizkidan asmakizuna.

Urarentzako filtroa. Txikia, arina, merkea, ia agorrezina… eta oso eraginkorra. Gainera filtratutako ura kloratuz gero, ia-ia ura irakitea beste.

Aste honetan ere pertsona jatorrak ezagutu ditut. Ohi bezala, batzuekin argazkia ateratzea burutik ere ez zait pasa, harremanean buru-belarri sartuta.

Xaxen aitzakiarekin bai gogoratu ginen argazkiaz Brahimen (eskuman) aterpean, N’Kob-en. Ezkerrean, Youness. Ostalari eskuzabalak.

Argazkirik gabe oroipenean geratuko direnen artean, dudarik gabe Jamil. Isolatutako zuhaitz baten azpian ezagutu genuen elkar, Marokoko meatzaritzaren gaineko ikastaro aparta eman zidan, bertan egin baitu lan urte askotan. Eguerdia inguratu zenez, bere etxean bazkaltzera gonbidatu ninduen.

Argazkirik gabe esan dut, baina gaur goizean pasa naiz bere lantokitik. Ez da jendea oroitzeko modurik positiboena, baina tira. Bou Azzer meatzea.

Gurean bezala, Maroko osoan zehar adreiluzko etxeak eraiki eta eraiki ari diren bitartean, bailara hauetan adobezko etxe eta herri asko hutsik daude.

Hauek erorita daude, baina askoz itxura hobeko beste askok ere hutsik dirudite. Zaouit Si Cherki auzoa, Draa bailara berdean.
Eta ustekabea, bidegorria basamortuan! Metro batzuk izan ziren, Bilbon bezela, baina ilusioa egiten du, motordunek ere erabiltzeko joera daukatela konturatu arte. Agdz.

Albokari buruz, nekizkien kantak nire albokari naturalki dagokion digitazioarekin berrikastea erabaki dut, bi modu desberdinetan jotzen ez aritzeko. Gainera, eskumako hatzamar txikian duela gutxi puntuak eman zizkidatenez, ez naiz era horretan moldatzen. Momentuko erronka, beraz, Re eta Fa aldi berean jotzea, esku bereko hatzamarrekin zailxeagoa dirudielako.

Ea zu nola moldatzen zaren ;-p

Tinguir, interludioa

Tinguirreko egonaldia baliatu dut nire albokaren azalpen batzuk prestatzeko, audio eta guzti.

Aurretik, herriaren argazkitxo batzuk.

Lehenbizi eskerrak eman nahi dizkiet Mustafa eta Abdul anaiei. Tamtattouchteko aterpean benetan familiakoa banintz bezala tratatu ninduten.

Hiri txikia da berez Tinguir, baina hogeitapiku kilometro luzeko palmondo-sailaren ondoan auzo ugari daude. Uraren magnetismoa.

Todra haitzartean hasi eta basamortuan galtzen den paradisu berdea. Karga-karga eginda doazen asto eta emakumeek agian ez dute hain ikuspegi idilikoa.
Judutar auzo zaharrean ere lasai paseatu daiteke, motor bat abiada bizian ez datorrenean. Blogaren zuzendari teknikoak esan beza zein penitentzia egin behar dudan argazki bertikala jartzeagatik.

Gainerakoan, tailerrez jositako hiri zaratsua da eta kosta egiten da arnas hartzea lehortasunaren eta kutsaduraren ondorioz. Arratsalde batzuetan sartzen den hare-ekaitzak ere ez du laguntzen.

Eta giriekin batera, giri ehiztariak. Hau da euren ehizagune gogokoena.

Orain bai, alboka.

Ossesek alboka estandarizatzeko lan bikaina egin du materialekin eta diseinuarekin. Ondorioetako bat tonalitate desberdinetako (eta aldakorretako) albokak dira. Hurrengo azalpenak ulertzen ez badituzu ere, grabazioen arteko desberdintasunak nabaritzen saiatu zaitezke.

Etzazue argazkirik atera tartean haizea eta arantzak daudenean.

Alboka tradizionalak (La-Sol) La notatik hasi eta goragoko Fa# edo Sol notarainoko notak ditu. Hau da, La-Si-Do-Re-Mi-Fa#/Sol eskala dauka (Sol nota Fa#ri gogor putz eginda lortzen da). Nota hoiekin somatzen dugun tonalitate edo testuinguruari (tristea, Erdi Arokoa…) doriarra deitzen zaio. Kasu honetan La notan hasten da (La doriarra, beraz) baina edozeinetan hasi zitekeen, noten arteko distantzia mantenduz gero.

Alboka tradizionalari dagozkion notak.

Nirea Sol-Sol alboka da, tradizionalari beheko Sol gehitzearen ondorioa. Goiko Solarentzako ere aparteko zuloa dauka azpiko aldean.

Alboka tradizionalari beheko Sol gehituta (La doriar eskalako zazpigarren nota). Tonalitate bera da, baina gehiago igertzen da “Erdi Arotasuna”, zazpigarren nota hori baita tonalitate doriarrari bere kutsua ematen diona.

Horrez gainera, nire albokak tarteko notak tono erdi igo edo jeisteko gomak dauzka. Hori eginda eskala eta tonalitate desberdinak jo daitezke alboka berarekin.

Tonalitate mixolidiarra, dorikoaren bertsio alaia, handitasuna adierazten du. Hemen, Lan oinarrituta.
Tonalitate frigiarra, misteriotsua, aztoragarria, inguru honetan entzuten da noiz edo noiz. Kasu honetan ere, La oinarri hartuta.

Maior tonalitate ezagunean (Pintto-Pintto haur-kantarenean) jo nahi badugu, alboka tradizionean oso mugatuta gaude. Do maior eskala erabili behar, baina zoratu egingo gara Fa# notaren zulotik batzutan Fa (zulo erdia estaliaz) eta beste batzuetan Sol (putz asko eginaz) ateratzeko. Sol-Sol albokarekin, berriz, eskura dauzkagu bi Solak eta, gomatxo bat igota, Fa egonkor bat.

Pintto-Pintto. Maior tonalitatea Don oinarrituta (Do maior).

Goiko notekin behekoekin baino gehiago jolastu nahi bada, Sol notan oinarritu dezakezu aukeratutako tonalitatea. Jarraian hasierako hirurak baina Solen oinarrituta.

Hau dorikoa da baina Solen, alboka tradizionalari nota guztiak tono bat jeitsiko bagenizkio bezala.
Tonalitate mixolidiarra berriro ere, baina Solen oinarrituta. Maiorraren antzekoa da baina Erdi Aroko ikutu batekin.
Hemen Sol maiorri dagozkion notak. Pintto-Pinttoren tonalitatea baina lehen baino bi tono eta erdi beherago. Maiorra oso erabilia da gurean, Alaitz eta Maiderren abesti alai guztiak (gehienak?) kasu.

Esperimentatzea ere oso dibertigarria da, noski.

Solen oinarrituta baita ere, Tamtattouchten ederki pasa dugu djenbeekin lagunduta. Jolasten aurkitu nuen baina oraintsu gogoratu dut tonalitate honi minor harmoniko deitzen zaiola. Kutsu arabiarra dauka, ezta?

Jotzeko orduan, tonalitate bakoitzarekin hatzamarrak era desberdinean jarri behar dira, baina, behin kokatuta, egin beharreko mugimenduak berdinak dira. Pianoan bezala, beraz, baina errazago.

Arazo larriagoa izan daiteke zulo bi elkarrengandik oso hurbil daudenean eta hatzamar lodiak baldin badituzu. Nik nahiko finak dauzkat eta batzuetan juxtuan konpontzen naiz, baina agian praktika kontua ere izango da.

Kontuz esperimentazioarekin!: hau tonalitate goi-valyriarra arin-arin erritmoan jotzen saiatu zen. Txantxa da, nire eskua da eta antzekoa izan da beti.

Digitaziorako, funtsean, bi aukera daude: 1-alboka arruntarena erabiltzea gehi eskuineko hatzamar txikia, ala 2-Eskuineko hiru hatzamarrak zulo bat beherago jarri (azkena ere estaltzeko) eta ezkerreko hatzamar “tontoa” ere erabiltzea. Ni ere apur bat tontoa naiz eta oraindik ez dut erabaki.

Ondorioz, albokarekin tentatuta bazaude eta oso tradizionalista ez bazara, nota aldakorreko alboka aukera bikaina da. Aldiz, joko duzun bakarra betiko errepertorioa bada, hobeto alboka arrunta, nireak adarraren puntan (puntaren puntan) gehiago pisatzen baitu (luzeagoa delako).

Edonola ere, helburua gozatzea da, txiruliruli, txiruliruli.